Jan Steen en Rembrandt van Rijn

De tentoonstelling 'Thuis bij Jan Steen' is
prachtig vormgegeven en voorzien van veel informatie

Twee dagen geleden op deze plek zag je een foto-impressie van Leiden. Ik was hier (vooral) voor een bezoek aan Museum De Lakenhal, waar op dit moment een tentoonstelling is met veel werken van Jan Steen (1626-1679), bij elkaar gebracht uit verschillende collecties (o.a. Rijksmuseum, particulier en Staat).

In 2026 is het 400 jaar geleden dat Jan Steen in Leiden werd geboren.

Nu hier enkele voorbeelden van werken die er te zien zijn, nog tot 23 augustus van dit jaar.

Stoeiend paar (rond 1660)

Alle foto's: Pixel 7 telefoon.

Jan Steen 'verborg' veel humor in veel van zijn schilderijen. Neem de vogelkooi met lokvogel: een verwijzing naar de verleidingskracht van vrouwen. Het konijn staat voor vruchtbaarheid. De knollen en een pot in de mand verwijzen naar de geslachtsorganen van mannen en vrouwen. Er is dus veel méér te zien dan je bij een oppervlakkige beschouwing denkt.

Museum Boijmans Van Beuningen (1661)

'Soo gewonne, soo verteert' heet dit werk. (Wat je simpel krijgt ben je net zo snel weer kwijt.)

Een selfie van Jan Steen, als een lachende heer van stand in een prachtige ruimte. In de achtergrond spelen twee mannen 'triktrak': een tafelspel vol toeval.  Op de schoorsteenmantel balanceert op een dobbelsteen en een bol de godin van het geluk, Vrouwe Fortuna. Kortom: dit schilderij gaat over het lot.

Als kind speelde ik vroeger veel in de Van Goijenstraat, in Overschie (Rotterdam). Jan van Goijen (1596-1656 - ook wel: Goyen), tijdgenoot van Jan Steen, schilderde dit gezicht op Leiden in 1650. Jan Steen trouwde met een dochter van Van Goijen (Grietje), met wie hij ook nog enkele jaren in mijn geboorteplaats Delft woonde. Ze kregen negen (!) kinderen. 

Uit het Rijksmuseum

Trots biedt dit bakkersechtpaar -
Arent Oostwaard en Catharina Keizerswaard - uit Leiden hun verse broden en broodjes aan. Een oude tekst op de achterkant van het schilderij verraadt hun namen. Ook de jongen wordt genoemd: het is de zoon van Jan Steen. Hij mag op de hoorn blazen om mensen te laten weten dat het brood klaar is. Jan Steen combineerde meerdere genres in één schilderij. Het is een familieportret, stilleven en de uitbeelding van een bedrijf ineen.

Jan Steen combineert hier meerdere genres in één schilderij. Het is namelijk een familieportret, een stilleven en de uitbeelding van een bedrijf.

Gerrit Dou (rond 1632)

Hier een werk van nog een tijd- en stadgenoot van Jan Steen, namelijk Gerrit Dou (1613-1675). Het is een vroeg werk, gemaakt in het Leidse atelier van zijn leermeester Rembrandt van Rijn. Over wie ik net het boek Schilderslief las, van Simone van der Vlugt - een aanrader. Het gaat over zijn omgang met zijn minnares Geertje Dircx, waarmee hij jarenlang samenwoonde tot hij haar 'inruilde' voor een jongere, de veel bekendere Hendrickje.
Op zijn veertiende ging Dou drie jaar lang in de leer als (eerste) leerling van Rembrandt, die destijds samen met Jan Lievens een atelier in Leiden had.
We zien hier een zelfportret (selfies lijken van alle tijden te zijn) in zijn werkplaats in Leiden.

Rembrandt van Rijn (1626)

Tenslotte nog een (vroeg) werk van de meester zelf, Rembrandt. Hij staat er zelf ook op, de krullenbol op de achtergrond.

Dit schilderij behoort aan de staat: het is in de Tweede Wereldoorlog door de nazi's geroofd en is nu in afwachting tot de rechtmatige eigenaar - of erfgenamen daarvan - zich meldt.